یکی از شایع ترین اختلالاتی که بسیاری از افراد نسبت به آن دچار هستند ، ابتلا به آرتروز زانو است که با عناوین دیگری مثل استئوآرتریت و استئوآرتروز نیز شناخته می شود. این عارضه که معمولا در سنین بالای 40 سال رخ می دهد. در اثر بروز آن فضای بین مفصل زانو و غضروف مفصلی بتدریج از بین می رود. این بیماری نواحی مختلفی اعم از داخل ، خارج یا زیر کشکک زانو را درگیر می کند. اگر بخواهیم میزان گستردگی این بیماری را به تفکیک جنسیتی بررسی کنیم ، خانم ها بیشتر از آقایان درگیر ساییدگی یا آرتروز می شوند. اگر در زانوی خود احساس درد ، خشکی ، سفتی و ورم شدید کردید ، احتمال ابتلا به این بیماری تخریبی مفصلی پیش رونده وجود دارد. برای اطلاع از علائم و تشخیص آن با ادامه مقاله همراه باشید.
دلایل ابتلا به آرتروز زانو
این بیماری با بالا رفتن سن تشدید می شود ، به همین دلیل با عنوان آرتریت پیری هم شناخته می شود ولی به این معنی نیست که جوان ها به آرتروز زانو مبتلا نمی شوند. یکی از علامت های رایج آن درد و تغییر شکل مفصل زانو است.
همچنین ، عوامل دیگری مثل چاقی ، عوامل ژنتیکی ، عوامل هورمونی ، ضربه ، شکستگی و در رفتگی ، پارگی رباط ، منیسک و عناصر درون مفصلی ، بیماری های عفونی مربوط به نواحی مذکور ، حرفه و شغل ، منیسک دیسکی شکل ، کیست منیسک ، عارضه استئوکندریت دیسکان ، انحراف زانو (مثل پای پرانتزی ، ضربدری و هایپراکستنشن) ، فشار به زانو حین انجام فعالیت های روزانه ، بی ثباتی زانو ناشی از شلی رباط از دلایل ابتلا به این بیماری هستند.
نشانه ها و علامت های شایع در آرتروز زانو کدامند؟
مطابق گفته های بهترین جراح زانو در تهران ، کسانیکه به آرتروز زانو مبتلا هستند ، باتوجه به میزان ازبین رفتن مفصل زانو ، دچار تغییر شکل این عضو می شوند. با این حساب آرتروز زانو با درد پیش رونده آغاز شده و با تغییر شکل تشدید می شود.
علائم دیگری از جمله خشکی مفصل ، جمع شدن مایعات ، تغییر شکلی که بصورت انحراف به چشم برسد ، احساس گرمی در مفصل ، کاهش حرکت ، التهاب اجزای مختلف از جمله تاندون ها ، غشاء سینوویال ، آتروفی ، ضعف عضلانی و خالی کردن زانو ، کیست بیکر یا کیست پشت مفصلی ، ایجاد صدا هنگام حرکت هم دیده می شوند که در صورت مشاهده آن ها بایستی تحت نظر متخصص ارتوپد قرار بگیرید. بعلاوه ، ممکن است شب ها از شدت درد از خواب بیدار شوید یا احتمال دارد بصورت دوره ای میزان درد اوج بگیرد. برخی بیماران هم از این شکایت دارند که با تغییر آب و هوا شرایط آن ها وخیم تر می شود و علت چنین مسئله ای این است که ریشه های عصبی موجود در کپسول مفصلی نسبت به تغییرات آب و هوایی حساسیت پذیر هستند.
تشخیص آرتروز زانو در تهران
اگر مجموعه ای از علائم مذکور را احساس کردید ، باید حتماً تحت نظر پزشک ارتوپد قرار بگیرید. متخصص ارتوپد در معاینه ای بالینی ، سوابق پزشکی بیمار را بررسی می کند و در صورت نیاز به انجام آزمایش های خون ، رادیولوژی ، ام آر آی و سایر تست ها توصیه می کند.
راه های جلوگیری از ابتلا به آرتروز زانو
- جلوگیری از چاقی
حفظ وزن ایده آل یکی از عواملی است که از ایجاد آرتروز زانو پیشگیری می کند ، چرا که متعادل بودن وزن ، فشار کمتری بر روی زانو وارد می کند.
- ورزش منظم و تحرک متعادل
انجام دادن ورزش هایی که باعث تقویت عضله های زانو می شود از ایجاد استئو آرتریت جلوگیری می کند ، چرا که داشتن تحرک کافی و ورزش کردن باعث قوی تر شدن زانو و انعطاف پذیری بیشتر بدن خواهد شد.
- جلوگیری از آسیب های زانو
یکی از عواملی که از ساییدگی زانو پیشگیری می کند ، جلوگیری کردن از وارد شدن آسیب های روزمره بر روی زانوها می باشد. به طور مثال زمین خوردن ، برخورد اشیاء به زانوها ، سقوط کردن از ارتفاع حتی اگر کوتاه باشد ، باعث ایجاد مشکلات بسیاری در افراد می شود.
- مراقبت از سلامت عمومی بدن
سلامت بدن می تواند نقش بسیار مهمی در پیشگیری از آرتروز زانو داشته باشد ، چرا که داشتن تغذیه مناسب و غضروف ساز ، استراحت کافی و همچنین کنترل بیماری هایی مثل دیابت و رماتیسم در کاهش خطر ابتلا به استئو آرتروز کمک کننده است.
انواع روش های درمان آرتروز زانو در تهران
برای درمان آرتروز زانو ، تکنیک های مختلفی بکار برده می شوند. معمولاً ، با توجه به شدت بیماری دو نوع روش غیر جراحی و جراحی برای درمان این معضل درنظر گرفته می شوند. تکنیک های درمانی که در ادامه آورده شده ، عبارتند از درمان دارویی ، تزریق ژل و پی آر پی برای درمان غیر جراحی و درمان های جراحی عبارتند از جراحی آرتروسکوپی ، جراحی استئوتومی و جراحی تعویض مفصل زانو که در ادامه هر یک را مفصل توضیح می دهیم.
درمان دارویی آرتروز زانو
در اوایل درگیری به آرتروز زانو ، معمولاً استفاده از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی ، فیزیوتراپی و تزریق کورتون توصیه می شوند. این روش ها ، برای کاهش و کنترل درد بیمار خیلی کمک می کنند. همچنین ، برخی داروها از جمله کورتیکواستروئیدها ، مسکن ها ، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مثل ایبوپروفن و آسپرین ، برخی دارهای ضد ویروس هم برای درمان آرتروز زانو استفاده می شوند.
تزریق ژل به زانو
یکی از روش های رفع مشکل و درمان آرتروز زانو ، تزریق ژل اسید هیالورونیک اسید داخل مفصل است. اسید هیالورونیک اسید ، بصورت طبیعی درون مفصل وجود دارد و باعث ایجاد لغزندگی در سطح مفاصل می شود. در نتیجه ، هنگامیکه مفاصل روی هم قرار می گیرند ، فشار ایجاد شده در غضروف مفصل کاهش می یابد. در واقع کاهش این اسید در مفصل زانو باعث بروز این مشکل می شود و اینگونه آرتروز زانو بوجود می آید.
پس از تزریق این ترکیب به داخل مفصل ، بتدریج درد کاهش می یابد ولی نباید انتظار داشته باشید که بلافاصله بعد از تزریق ، درد شما بطور کامل از بین برود. ضمناً ، این دارو باعث تحریک مفصل زانو برای تولید اسید هیالورونیک بیشتر می شود و التهاب ، ورم و درد را بمرور زمان کاهش می دهد.
تزریق پی آر پی به زانو
طبق گفته های بهترین متخصص زانو در تهران ، پی آر پی زانو یا پلاسمای غنی از پلاکت روش دیگری است که علاوه بر استفاده آن در بسیاری از موارد درمانی ، در کاهش درد و التهاب ناشی از آرتروز زانو هم تاثیر زیادی دارد. در واقع در این تکنیک ، از عناصر بدن خود فرد برای درمان استفاده می شود.
در این روش اول خون بیمار گرفته می شود ، سپس نمونه خون را در دستگاهی بنام سانتریفیوژ قرار می دهند تا عناصر آن جداسازی شوند. بعد از جداسازی و تفکیک خون ، گلبول های سفید ، سلول های قرمز ، پلاسما و پلاکت تجزیه می شوند. در نهایت ، بعد از بی حسی زانو ، پلاسمای غنی از پلاکت را در مفصل زانو تزریق می کنند.
پی آر پی ، همان سلول های فعالی هستند که در ترمیم ناحیه آسیب دیده نقش بسزایی دارند. با تزریق پی آر پی ، بافت های جدید ایجاد شده و التهاب بافت را کاهش می دهند. پس از گذشت 3 الی 4 روز ، درد کاهش می یابد و تا یک ماه بخش بیشتری از درد آرتروز زانو فروکش می کند. ممکن است با توجه به میزان درد و روند بهبودی چندین بار تزریق انجام شود.
درمان از طریق جراحی آرتروز زانو
در مواقعی که شدت بیماری حاد باشد و درمان های غیر جراحی پاسخگو نباشند ، پزشک ارتوپد به درمان از طریق جراحی توصیه می کند که به سه روش قابل اجرا است. این سه مورد عبارتند از:
جراحی استئوتومی
در این نوع جراحی که برای درمان پای پرانتزی هم کاربرد دارد ، جراح ارتوپد بخشی از استخوان زانو را با وسیله خاصی می برد روی استخوان درشت نی تغییراتی ایجاد و مفصل را جابجا می کند. پس از ایجاد تعادل در سطح مفصل ، استخوان بریده شده را با پلیت و پیچ به هم متصل می کند.
جراحی آرتروسکوپی
به گفته بهترین جراح زانو در تهران ، برای تشخیص و درمان آرتروز زانو می توان از این روش کم تهاجمی هم استفاده کرد. به این ترتیب که جراح ارتوپد برشی روی مفصل زانو ایجاد کرده و لنز آرتروسکوپ را وارد بدن می کند تا بوسیله آن مفصل را بصورت کامل ببیند. این جراحی برای کسانی بکار برده می شود که درد شدید و مداومی دارند و درمان های غیرجراحی تاثیری روی آن ها نمی گذارند.
تعویض مفصل زانو
در نهایت ، اگر هیچ راه درمانی برای تسکین آرتروز زانو اثربخش نبود ، بهترین جراح ارتوپد در تهران برای کاهش درد ، روش جراحی تعویض مفصل زانو یا آرتروپلاستی را توصیه می کند که روش عالی برای درمان محسوب می شود و به عنوان درمانی موثر با رضایت بخشی فوق العاده است ، بخصوص در صورت انجام با تکنیک و پروتز مناسب نتایج فوق العاده ای خواهد داشت.
علت ایجاد آرتروز زانو در جوانان
- بی تحرکی : امروزه بسیاری از جوانان مشغول فعالیت و کارهایی هستند که در آنها تحرک چندانی وجود ندارد ، این افراد به دلیل جای ندادن ورزش منظم در برنامه روزانه خود بیشتر در معرض مبتلا شدن به آرتروز زانو قرار دارند.
- وجود برخی بیماری ها : یکی دیگر از مشکلاتی که جوانان نسبت به آن بی توجه هستند ، التهاب و عفونت موجود در زانوها است که باعث ایجاد تورم می شود و در صورت درمان نکردن به موقع این عارضه ، فرد دچار ساییدگی زانو خواهد شد.
- ژنتیک : اگر در خانواده خود شخصی را دارید که در دوران جوانی مبتلا به آرتروز زانو شده ، باید بدانید این موضوع اجتناب ناپذیر خواهد بود و اگر نشانه هایی از این بیماری را در خود مشاهده می کنید ، برای بررسی بیشتر حتما باید به ارتوپد مراجعه کنید.
بهترین ورزش های فیزیوتراپی و اصلاحی در منزل برای آرتروز زانو
ورزش های خانگی برای آرتروز زانو با هدف تقویت عضلات اطراف مفصل به ویژه چهارسر ران انجام می شوند تا فشار از روی استخوان ها برداشته شود. این تمرینات باید آرام و بدون جهش انجام شوند. در ادامه ، بهترین تمرینات اصلاحی که در منزل قابل انجام هستند آورده شده است:
- انقباض عضله چهارسر : روی یک سطح صاف دراز بکشید یا بنشینید و پاهایتان را دراز کنید. یک حوله کوچک را لوله کرده و زیر زانو قرار دهید. سعی کنید با پشت زانو به حوله فشار بیاورید و عضله روی ران را منقبض کنید. ۵ ثانیه نگه دارید و سپس رها کنید. این کار را ۱۰ بار برای هر پا تکرار کنید.
- بالا آوردن پا به صورت مستقیم : دراز بکشید ، یک زانو را خم کنید کف پا روی زمین و پای دیگر را کاملا صاف نگه دارید. پای صاف را حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر از زمین بلند کنید. ۵ ثانیه نگه دارید و به آرامی پایین بیاورید. این تمرین بدون فشار به مفصل ، عضله ران را قوی می کند.
- تقویت عضلات پشت ران : پشت یک صندلی را بگیرید تا تعادلتان حفظ شود. به نوبت پاشنه هر پا را به سمت باسن بالا بیاورید ، زانو را خم کنید. ۵ ثانیه مکث کنید و پایین بیاورید. این حرکت به روان شدن حرکت مفصل کمک می کند.
- بالا آوردن زانو در حالت نشسته : روی یک صندلی محکم بنشینید. در حالی که زانویتان خم است ، یک پا را از روی صندلی بلند کرده و به سمت سینه بالا بیاورید. چند ثانیه نگه دارید و سپس پا را زمین بگذارید. این تمرین عضلات خم کننده لگن و ران را تقویت می کند.
- حرکت صدف : به پهلو دراز بکشید و زانوها را کمی خم کنید. در حالی که مچ پاهایتان روی هم قرار دارد ، زانوی بالایی را تا جایی که می توانید باز کنید ، مثل باز شدن صدف و سپس به آرامی ببندید. این حرکت برای تقویت عضلات خارج لگن و ثبات زانو عالی است.
- کشش ساق پا : رو به دیوار بایستید و دست ها را به دیوار تکیه دهید. یک پا را عقب تر ببرید و پاشنه آن را به زمین فشار دهید تا در پشت ساق پا احساس کشش کنید. ۳۰ ثانیه نگه دارید. انعطاف ساق پا فشار را از روی زانو در هنگام راه رفتن برمی دارد.
- نیم اسکات با حمایت صندلی : پشت یک صندلی بایستید و برای تعادل آن را بگیرید. خیلی کم زانوها را خم کنید ، انگار می خواهید روی صندلی بنشینید اما نیمه نشسته. دقت کنید زانوها از نوک انگشتان پا جلوتر نروند. سپس دوباره بلند شوید.
- لغزش پاشنه : روی زمین دراز بکشید. به آرامی پاشنه پای خود را روی زمین سر دهید و به سمت باسن جمع کنید تا زانو خم شود ، سپس دوباره آن را صاف کنید. این کار به بهبود دامنه حرکتی زانو کمک می کند.
تاثیر وزن بر آرتروز زانو
رابطه بین وزن بدن و سلامت مفصل زانو فراتر از یک فشار فیزیکی ساده است و در واقع یک مکانیسم دوگانه مکانیکی و شیمیایی را شامل می شود. از نظر مکانیکی ، زانوها به عنوان لولاهای اصلی بدن ، در هر گام حدود ۳ تا ۶ برابر وزن کل بدن فشار تحمل می کنند ؛ به این معنا که حتی ۵ کیلوگرم اضافه وزن می تواند فشاری معادل ۱۵ تا ۳۰ کیلوگرم به مفصل وارد کند که در هنگام بالا و پایین رفتن از پله ها یا دویدن ، این عدد به شکل تصاعدی افزایش می یابد. این فشار مضاعف باعث می شود غضروف ها که نقش ضربه گیر را دارند ، سریع تر دچار ساییدگی و نازک شدن شوند و استخوان ها در تماس مستقیم با یکدیگر قرار گیرند. اما جنبه دوم که اغلب نادیده گرفته می شود ، نقش بافت چربی به عنوان یک غده فعال است ؛ سلول های چربی مواد پروتئینی خاصی به نام سیتوکین های پیش التهابی ترشح می کنند که از طریق جریان خون به تمام بدن و از جمله فضای مفصلی زانو می رسند. این مواد شیمیایی باعث تخریب بافت غضروف و ایجاد التهاب مزمن می شوند ، به طوری که حتی افراد دارای اضافه وزن در مفاصل غیر تحمل کننده وزن مثل انگشتان دست نیز بیشتر از افراد لاغر دچار آرتروز می شوند. بنابراین ، کاهش وزن نه تنها با کاستن از بار فیزیکی روی زانو باعث تسکین فوری درد می شود ، بلکه با تغییر سطح هورمون ها و مواد شیمیایی بدن ، روند تخریب مفصل را به شکل معناداری کند کرده و نیاز به مداخلات جراحی سنگین را در آینده کاهش می دهد.
تفاوت آرتروز زانو با پارگی مینیسک و رباط
تفاوت بنیادین میان آرتروز زانو ، پارگی مینیسک و آسیب رباط ها در منشأ زمانی و نوع واکنشی است که مفصل به حرکت نشان می دهد. آرتروز یک بیماری تخریبی و تدریجی است که غضروف را در گذر زمان فرسوده کرده و منجر به دردی عمیق همراه با خشکی مفصل زانو در ابتدای روز می شود که معمولا با گرم شدن بدن اندکی بهبود می یابد. در نقطه مقابل پارگی مینیسک و رباطها پیامد حوادثی حاد و ناگهانی هستند. مینیسک که وظیفه توزیع بار را دارد ، اغلب در اثر چرخش های شدید آسیب می بیند و نشانه بارز آن ، احساس قفل شدگی یا گیر کردن چیزی در مفصل است که مانع از صاف شدن کامل زانو می شود. اما آسیب رباط ها ، به ویژه رباط صلیبی ، با صدایی مهیب در لحظه ضربه ، تورم بسیار سریع و احساس بی ثباتی شدید شناخته می شود ، به طوری که فرد احساس می کند زانویش توان تحمل وزن را ندارد و به اصطلاح خالی می کند. در حالی که آرتروز با تغییر سبک زندگی مدیریت می شود ، پارگی های ساختاری اغلب نیازمند مداخلات تخصصی برای بازگرداندن پایداری هستند.
