لق شدن پروتز زانو یکی از مشکلاتی است که می تواند سال ها بعد از جراحی تعویض مفصل زانو ایجاد شود و نگرانی های زیادی را برای بیماران به همراه داشته باشد. برخی از افرادی که این عمل را انجام داده اند ، با گذشت زمان دچار درد ، لقی یا احساس ناپایداری در زانوی خود می شوند و نمی دانند این وضعیت تا چه حد طبیعی است یا نیاز به درمان فوری دارد. لق شدن یا شل شدن پروتز زانو دلایل مختلفی دارد ؛ از سایش تدریجی قطعات پروتز گرفته تا عفونت یا تحلیل رفتن استخوان اطراف مفصل. اگر این مشکل به موقع تشخیص داده نشود ، ممکن است کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد و حتی باعث نیاز به جراحی مجدد شود. آگاهی از علائم و علت های لق شدن پروتز به شما کمک می کند در صورت بروز مشکل ، سریع تر برای بررسی و درمان اقدام کنید.
علائم لق شدن پروتز زانو چیست؟
- درد زانو : این درد معمولا به تدریج شروع می شود و با گذشت زمان بیشتر می شود. اغلب هنگام راه رفتن ، ایستادن یا فشار آوردن به زانو شدت پیدا می کند و می تواند فعالیت های روزمره را محدود کند.
- احساس ناپایداری یا لق زدن : بیمار حس می کند پروتز در جای خود محکم نیست و زانو ثبات کافی ندارد. این حالت گاهی باعث می شود زانو ناگهان خالی کند یا پا بلغزد.
- تورم یا التهاب مزمن : تورم اطراف مفصل زانو به طور مکرر یا پیوسته دیده می شود. این التهاب می تواند با گرمی و حساسیت به لمس همراه باشد.
- صدا دادن یا جا به جایی غیرطبیعی : هنگام حرکت دادن زانو صدای کلیک یا تق تق زانو به گوش می رسد. گاهی هم بیمار احساس می کند قطعات پروتز جا به جا می شوند که می توان آن را از نشانه های لق شدن پروتز زانو دانست.
- کاهش دامنه حرکتی زانو : خم یا صاف کردن زانو دشوار می شود و انعطاف پذیری مفصل کاهش می یابد. این محدودیت حرکت می تواند به خشکی و گرفتگی زانو منجر شود.
- لنگیدن یا اختلال در راه رفتن : به دلیل درد و ناپایداری ، فرد برای حفظ تعادل ناچار به لنگیدن می شود. در برخی موارد بیمار مجبور است از عصا یا واکر کمک بگیرد.
علت شل شدن پروتز زانو چیست؟
- سایش تدریجی قطعات پروتز : با گذشت زمان و استفاده مداوم ، سطح مفصل مصنوعی به تدریج دچار ساییدگی می شود. این سایش باعث شل شدن اتصال پروتز زانو به استخوان می شود.
- تحلیل رفتن استخوان اطراف پروتز (استئولیز) : گاهی ذرات ریز ناشی از ساییدگی باعث التهاب مزمن و از بین رفتن استخوان اطراف پروتز می شوند. در نتیجه ، پایه نگهدارنده پروتز ضعیف و منجر به لق شدن پروتز زانو می شود.
- شل بودن اتصال اولیه پروتز : اگر در حین جراحی ، پروتز به طور کامل در جای خود ثابت نشود یا کیفیت استخوان مناسب نباشد ، به مرور لق می شود.
- عفونت مفصل مصنوعی : عفونت دیررس یا مزمن یکی از علت های مهم شل شدن است. میکروب ها می توانند باعث التهاب و آسیب بافت استخوانی شوند.
- تصادف یا ضربه شدید : آسیب های ناگهانی مانند افتادن یا ضربه مستقیم به زانو ممکن است اتصالات پروتز را شل کند.
- اضافه وزن و فشار بیش از حد : وزن بالا یا فعالیت های شدید می تواند فشار زیادی به پروتز وارد کند و باعث شل شدن زودرس پروتز زانو شود.
چند سال بعد از تعویض مفصل زانو احتمال لق شدن وجود دارد؟
احتمال لق شدن پروتز زانو معمولا به مرور زمان و به طور تدریجی ایجاد می شود. در بسیاری از بیماران ، پروتز بین ۱۵ تا ۲۰ سال دوام خوبی دارد و مشکلی ایجاد نمی شود اما در بعضی افراد ممکن است بعد از ۱۰ سال یا حتی زودتر ، به دلایلی مثل ساییدگی ، عفونت یا تحلیل استخوان ، شل شدن اتفاق بیفتد. عواملی مانند کیفیت استخوان بیمار ، نحوه جراحی ، نوع پروتز ، وزن بدن و میزان فعالیت بدنی نقش مهمی در زمان بروز این مشکل دارند. به همین دلیل زمان مشخص و قطعی برای همه بیماران وجود ندارد و توصیه می شود افرادی که جراحی تعویض مفصل انجام داده اند ، سالی یکبار برای چکاپ و بررسی وضعیت پروتز به بهترین جراح زانو در تهران مراجعه کنند تا در صورت شروع لق شدن ، در مراحل اولیه شناسایی و درمان شود.
تفاوت شل شدن آسپتیک و شل شدن ناشی از عفونت مفصل مصنوعی
تفاوت اصلی میان این دو وضعیت در منشأ تخریب اتصال پروتز و استخوان و سرعت پیشرفت علائم نهفته است. در شل شدن آسپتیک یا غیرعفونی ، عامل اصلی یک فرآیند مکانیکی و بیولوژیکی تدریجی است ؛ به این صورت که ذرات ناشی از سایش قطعات پروتز باعث تحریک سیستم ایمنی و تحلیل رفتن استخوان اطراف مفصل می شوند که معمولا سال ها پس از جراحی رخ می دهد و درد حاصل از آن عمدتاً هنگام حرکت و تحمل وزن احساس می شود. در مقابل ، شل شدن پروتز زانو ناشی از عفونت یک فرآیند تهاجمی تر است که در آن باکتری ها با ایجاد یک لایه محافظ به نام بیوفیلم در اطراف پروتز ، به بافت ها حمله کرده و اتصال فیزیولوژیک را از بین می برند. در حالت عفونی ، بیمار اغلب با دردهای مداوم حتی در زمان استراحت ، تورم شدید ، قرمزی و گاهی ترشح از محل بخیه یا تب روبرو می شود ، در حالی که در حالت غیرعفونی ظاهر زانو ممکن است کاملا طبیعی به نظر برسد. تشخیص این دو از یکدیگر بسیار حیاتی است ، چرا که درمان شل شدن آسپتیک معمولا با یک جراحی زانو تعویض مجدد انجام می شود اما در موارد عفونی ، اغلب نیاز به یک فرآیند دو مرحلهای شامل خارج کردن پروتز ، درمان طولانی مدت با آنتی بیوتیک و سپس جراحی مجدد در ماه های بعد است.
چرا پروتز زانو در برخی افراد زودتر از موعد شل می شود؟
زودرس بودن شل شدن پروتز زانو معمولا ترکیبی از عوامل فردی ، مکانیکی و بیولوژیکی است که دست به دست هم می دهند تا عمر مفید مفصل مصنوعی را کاهش دهند. یکی از کلیدی ترین دلایل ، سطح فعالیت بدنی بیمار است ؛ افرادی که پس از عمل تعویض مفصل زانو محدودیت های حرکتی را رعایت نکرده و به ورزش های پرفشار یا مشاغلی با ایستادن های طولانی و بلند کردن اجسام سنگین باز می گردند ، تنش مکانیکی مضاعفی را به محل اتصال پروتز و استخوان وارد می کنند. از سوی دیگر ، وزن بالای بیمار نقشی تعیین کننده دارد ، چرا که پروتز برای تحمل فشار مشخصی طراحی شده و اضافه وزن مداوم مانند یک چکش فرسایشی عملیات تخریب سیمان یا بافت استخوانی زیر پروتز را تسریع می کند. همچنین کیفیت اولیه استخوان فرد مانند ابتلا به پوکی استخوان شدید ، باعث میشود بستر نگهدارنده پروتز قدرت کافی برای تثبیت آن را نداشته باشد. در نهایت ، مسائل تکنیکی جراحی نظیر عدم توازن دقیق لیگامان ها یا خطای جزیی در زاویه قرارگیری پروتز می تواند باعث توزیع ناعادلانه فشار در یک سمت مفصل شود ؛ این ناهماهنگی باعث می شود بخش کوچکی از استخوان فشار کل بدن را تحمل کند و خیلی زودتر از حالت استاندارد ، اتصال خود را با پروتز از دست بدهد.
تعویض مجدد پروتز زانو به دلیل لق شدن
وقتی پروتز زانو به دلیل لق شدن یا سایر مشکلات کارایی خود را از دست می دهد ، نیاز به جراحی تعویض مجدد یا همان جراحی تجدید نظر (Revision) پیدا می کند. در این عمل ، پروتز شل شده یا آسیب دیده به طور کامل خارج شده و با قطعات جدید جایگزین می شود. این جراحی معمولا پیچیده تر از تعویض مفصل اولیه است ، چون باید استخوان های تحلیل رفته بازسازی شوند و گاهی از پروتزهای مخصوص و پایه های بلندتر برای تثبیت بهتر استفاده می شود. مدت زمان عمل و دوران نقاهت هم کمی طولانی تر است. هدف از تعویض مجدد ، کاهش درد ، برطرف کردن ناپایداری یا لق شدن پروتز زانو و بازیابی توانایی حرکت بیمار است. پیش از جراحی ، عکس برداری و آزمایش های کامل انجام می شود تا علت دقیق لق شدن مشخص شود و برنامه درمانی مناسب طراحی شود.
مراقبت های بعد از عمل برای جلوگیری از شل شدن پروتز زانو
- کنترل وزن بدن : افزایش وزن فشار زیادی به پروتز وارد می کند و احتمال لق شدن را بالا می برد. بهتر است وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید.
- فعالیت و فیزیوتراپی منظم : تمرینات تقویتی و کششی زیر نظر فیزیوتراپیست باعث استحکام عضلات اطراف زانو می شود و از ناپایداری مفصل جلوگیری می کند.
- پرهیز از حرکات پر فشار و ضربه زا : پریدن ، دویدن طولانی یا بلند کردن اجسام سنگین می تواند به پروتز آسیب برساند. فعالیت های سبک مثل پیاده روی یا دوچرخه ثابت ایمن تر هستند.
- پیشگیری و درمان عفونت ها : هر عفونت در بدن می تواند به مفصل مصنوعی سرایت کند. اگر تب ، درد شدید یا ترشح زخم داشتید ، سریع به پزشک اطلاع دهید.
- رعایت بهداشت زخم جراحی : تمیز و خشک نگه داشتن محل برش جراحی برای پیشگیری از عفونت ضروری است.
- معاینات دورهای منظم : حتماً سالانه یا طبق نظر پزشک برای بررسی وضعیت پروتز عکس برداری و ویزیت شوید تا در صورت وجود مشکل زودتر درمان آغاز شود.
آیا درمان لق شدن پروتز زانو بدون جراحی امکان پذیر است ؟
درمان شل شدن پروتز زانو بدون جراحی محدود است و در اغلب موارد نیاز به مداخله جراحی وجود دارد. بر اساس منابع معتبر ارتوپدی و دستورالعمل های انجمن جراحان مفاصل (AAOS) ، اگر لق شدن ناشی از سایش تدریجی یا تحلیل استخوان باشد ، درمان غیر جراحی نمی تواند ثبات پروتز را بازگرداند ، زیرا اتصال مکانیکی بین پروتز و استخوان از بین رفته است. در برخی موارد خفیف که بیمار علائم زیادی ندارد یا شرایط عمومی او اجازه جراحی نمی دهد ، ممکن است اقدامات حمایتی مانند کاهش فعالیت های پر فشار ، استفاده از عصا یا واکر برای کاهش وزن روی مفصل ، مصرف داروهای ضد التهاب و فیزیوتراپی برای تقویت عضلات اطراف زانو به طور موقت به بهبود علائم کمک کند. اما این اقدامات درمان قطعی برای لق شدن پروتز زانو محسوب نمی شود و هدف اصلی آن کاهش درد و بهبود عملکرد نسبی است. در مواردی که لق شدن ناشی از عفونت باشد ، ابتدا درمان آنتی بیوتیکی تجویز می شود ، ولی در نهایت معمولاً نیاز به خارج کردن پروتز عفونی و تعویض آن وجود دارد. به همین دلیل اکثر متخصصان اتفاق نظر دارند که وقتی شل شدن قطعی پروتز تأیید شود ، تنها راه درمان پایدار ، جراحی تعویض مجدد مفصل است.
روش های پیشگیری و درمان شل شدن پروتز زانو
برای مقابله با لق شدن مفصل مصنوعی ، رویکرد پزشکان ترکیبی از مراقبت های هوشمندانه برای پیشگیری و مداخلات دقیق جراحی برای درمان است.
روش های پیشگیری (طولانی کردن عمر پروتز)
- مدیریت وزن و اصلاح رژیم غذایی : کاهش وزن موثرترین راه برای کم کردن فشار فیزیکی روی سطوح پروتز است. هر یک کیلوگرم کاهش وزن ، فشار بسیار زیادی را از روی مفصل زانو در هنگام راه رفتن بر می دارد.
- انتخاب فعالیت های ورزشی کم برخورد : جایگزین کردن ورزش های پرفشار مثل دویدن و پریدن با فعالیت های هوازی ملایم مانند شنا ، دوچرخه سواری و پیاده روی روی سطح صاف ، از سایش زودهنگام قطعات پلاستیکی جلوگیری می کند.
- تقویت عضلات پشتیبان : قوی نگه داشتن عضلات چهارسر ران و همسترینگ باعث می شود بخش زیادی از ضربات و فشارهای حرکتی توسط عضلات جذب شود و فشار مستقیم کمتری به محل اتصال پروتز و استخوان وارد گردد و از شل شدن پروتز زانو پیشگیری شود.
- پیگیری و چکاپ های دوره ای : حتی در صورت عدم وجود درد ، انجام رادیوگرافی های سالانه به پزشک کمک می کند تا اولین نشانه های تحلیل استخوان را قبل از اینکه منجر به درد شدید یا تخریب گسترده شود ، شناسایی کند.
- پیشگیری از عفونت های ثانویه : بیمارانی که پروتز دارند باید قبل از اقدامات دندانپزشکی یا جراحی های دیگر ، موضوع را به پزشک اطلاع دهند تا با مصرف آنتی بیوتیک پیشگیرانه ، از انتقال باکتری ها از طریق خون به محل پروتز جلوگیری شود.
روش های درمان (مداخلات پزشکی و جراحی)
درمان شل شدن پروتز برخلاف آرتروز اولیه ، معمولا با دارو و فیزیوتراپی به تنهایی میسر نیست و نیاز به اقدامات جدی تری دارد:
- درمان دارویی و استراحت (در مراحل بسیار ابتدایی) : اگر شل شدن پروتز زانو بسیار جزیی باشد و دردهای گذرا ایجاد کند ، پزشک ممکن است با تجویز داروهای ضد التهاب و محدود کردن فعالیت ها وضعیت را تحت نظر بگیرد ؛ اما این یک درمان قطعی نیست.
- جراحی تعویض مجدد تک مرحله ای : اگر علت شل شدن فقط عوامل مکانیکی باشد و عفونتی وجود نداشته باشد ، جراح در یک جلسه پروتز قدیمی را خارج کرده ، بافت های آسیب دیده را پاکسازی می کند و یک پروتز جدید که معمولا پایه های بلندتری برای ثبات بیشتر دارد قرار می دهد.
- جراحی دو مرحله ای برای موارد عفونی : اگر علت لقی پروتز زانو عفونت باشد ، ابتدا در یک عمل پروتز خارج شده و یک فاصله نگهدارنده موقت حاوی آنتی بیوتیک در محل قرار می گیرد. پس از چند ماه و اطمینان از ریشه کن شدن عفونت ، در مرحله دوم پروتز اصلی نصب می شود.
- پیوند استخوان : در مواردی که شل شدن پروتز زانو باعث تخریب بخشی از استخوان بیمار شده باشد ، جراح از پودر استخوان یا قطعات استخوانی برای بازسازی بستر زانو استفاده می کند تا پروتز جدید تکیه گاه محکمی داشته باشد.
سلام
من چهار ماه هست که عمل تعویض مفصل هردو زانو داشتم و متاسفانه مفصل پای چپ لغ شده و باید عمل بشم حالا پروتز جدید باید بلندتر باشد چه مارکی تهیه کنم بهتره ممنون میشم راهنمایی بفرمایید
مارک امریکایی زیمر یا استرایکر