لق شدن پروتز زانو یکی از مشکلاتی است که می تواند سال ها بعد از جراحی تعویض مفصل زانو ایجاد شود و نگرانی های زیادی را برای بیماران به همراه داشته باشد. برخی از افرادی که این عمل را انجام داده اند ، با گذشت زمان دچار درد ، لقی یا احساس ناپایداری در زانوی خود می شوند و نمی دانند این وضعیت تا چه حد طبیعی است یا نیاز به درمان فوری دارد. لق شدن یا شل شدن پروتز زانو دلایل مختلفی دارد ؛ از سایش تدریجی قطعات پروتز گرفته تا عفونت یا تحلیل رفتن استخوان اطراف مفصل. اگر این مشکل به موقع تشخیص داده نشود ، ممکن است کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد و حتی باعث نیاز به جراحی مجدد شود. آگاهی از علائم و علت های لق شدن پروتز به شما کمک می کند در صورت بروز مشکل ، سریع تر برای بررسی و درمان اقدام کنید.
علائم لق شدن پروتز زانو چیست؟
- درد زانو : این درد معمولا به تدریج شروع می شود و با گذشت زمان بیشتر می شود. اغلب هنگام راه رفتن ، ایستادن یا فشار آوردن به زانو شدت پیدا می کند و می تواند فعالیت های روزمره را محدود کند.
- احساس ناپایداری یا لق زدن : بیمار حس می کند پروتز در جای خود محکم نیست و زانو ثبات کافی ندارد. این حالت گاهی باعث می شود زانو ناگهان خالی کند یا پا بلغزد.
- تورم یا التهاب مزمن : تورم اطراف مفصل زانو به طور مکرر یا پیوسته دیده می شود. این التهاب می تواند با گرمی و حساسیت به لمس همراه باشد.
- صدا دادن یا جا به جایی غیرطبیعی : هنگام حرکت دادن زانو صدای کلیک یا تق تق زانو به گوش می رسد. گاهی هم بیمار احساس می کند قطعات پروتز جا به جا می شوند که می توان آن را از نشانه های لق شدن پروتز زانو دانست.
- کاهش دامنه حرکتی زانو : خم یا صاف کردن زانو دشوار می شود و انعطاف پذیری مفصل کاهش می یابد. این محدودیت حرکت می تواند به خشکی و گرفتگی زانو منجر شود.
- لنگیدن یا اختلال در راه رفتن : به دلیل درد و ناپایداری ، فرد برای حفظ تعادل ناچار به لنگیدن می شود. در برخی موارد بیمار مجبور است از عصا یا واکر کمک بگیرد.
علت شل شدن پروتز زانو چیست؟
- سایش تدریجی قطعات پروتز : با گذشت زمان و استفاده مداوم ، سطح مفصل مصنوعی به تدریج دچار ساییدگی می شود. این سایش باعث شل شدن اتصال پروتز زانو به استخوان می شود.
- تحلیل رفتن استخوان اطراف پروتز (استئولیز) : گاهی ذرات ریز ناشی از ساییدگی باعث التهاب مزمن و از بین رفتن استخوان اطراف پروتز می شوند. در نتیجه ، پایه نگهدارنده پروتز ضعیف و منجر به لق شدن پروتز زانو می شود.
- شل بودن اتصال اولیه پروتز : اگر در حین جراحی ، پروتز به طور کامل در جای خود ثابت نشود یا کیفیت استخوان مناسب نباشد ، به مرور لق می شود.
- عفونت مفصل مصنوعی : عفونت دیررس یا مزمن یکی از علت های مهم شل شدن است. میکروب ها می توانند باعث التهاب و آسیب بافت استخوانی شوند.
- تصادف یا ضربه شدید : آسیب های ناگهانی مانند افتادن یا ضربه مستقیم به زانو ممکن است اتصالات پروتز را شل کند.
- اضافه وزن و فشار بیش از حد : وزن بالا یا فعالیت های شدید می تواند فشار زیادی به پروتز وارد کند و باعث شل شدن زودرس پروتز زانو شود.
چند سال بعد از تعویض مفصل زانو احتمال لق شدن وجود دارد؟
احتمال لق شدن پروتز زانو معمولا به مرور زمان و به طور تدریجی ایجاد می شود. در بسیاری از بیماران ، پروتز بین ۱۵ تا ۲۰ سال دوام خوبی دارد و مشکلی ایجاد نمی شود اما در بعضی افراد ممکن است بعد از ۱۰ سال یا حتی زودتر ، به دلایلی مثل ساییدگی ، عفونت یا تحلیل استخوان ، شل شدن اتفاق بیفتد. عواملی مانند کیفیت استخوان بیمار ، نحوه جراحی ، نوع پروتز ، وزن بدن و میزان فعالیت بدنی نقش مهمی در زمان بروز این مشکل دارند. به همین دلیل زمان مشخص و قطعی برای همه بیماران وجود ندارد و توصیه می شود افرادی که جراحی تعویض مفصل انجام داده اند ، سالی یکبار برای چکاپ و بررسی وضعیت پروتز به بهترین جراح زانو در تهران مراجعه کنند تا در صورت شروع لق شدن ، در مراحل اولیه شناسایی و درمان شود.
تعویض مجدد پروتز زانو به دلیل لق شدن
وقتی پروتز زانو به دلیل لق شدن یا سایر مشکلات کارایی خود را از دست می دهد ، نیاز به جراحی تعویض مجدد یا همان جراحی تجدید نظر (Revision) پیدا می کند. در این عمل ، پروتز شل شده یا آسیب دیده به طور کامل خارج شده و با قطعات جدید جایگزین می شود. این جراحی معمولا پیچیده تر از تعویض مفصل اولیه است ، چون باید استخوان های تحلیل رفته بازسازی شوند و گاهی از پروتزهای مخصوص و پایه های بلندتر برای تثبیت بهتر استفاده می شود. مدت زمان عمل و دوران نقاهت هم کمی طولانی تر است. هدف از تعویض مجدد ، کاهش درد ، برطرف کردن ناپایداری یا لق شدن پروتز زانو و بازیابی توانایی حرکت بیمار است. پیش از جراحی ، عکس برداری و آزمایش های کامل انجام می شود تا علت دقیق لق شدن مشخص شود و برنامه درمانی مناسب طراحی شود.
مراقبت های بعد از عمل برای جلوگیری از شل شدن پروتز زانو
- کنترل وزن بدن : افزایش وزن فشار زیادی به پروتز وارد می کند و احتمال لق شدن را بالا می برد. بهتر است وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید.
- فعالیت و فیزیوتراپی منظم : تمرینات تقویتی و کششی زیر نظر فیزیوتراپیست باعث استحکام عضلات اطراف زانو می شود و از ناپایداری مفصل جلوگیری می کند.
- پرهیز از حرکات پر فشار و ضربه زا : پریدن ، دویدن طولانی یا بلند کردن اجسام سنگین می تواند به پروتز آسیب برساند. فعالیت های سبک مثل پیاده روی یا دوچرخه ثابت ایمن تر هستند.
- پیشگیری و درمان عفونت ها : هر عفونت در بدن می تواند به مفصل مصنوعی سرایت کند. اگر تب ، درد شدید یا ترشح زخم داشتید ، سریع به پزشک اطلاع دهید.
- رعایت بهداشت زخم جراحی : تمیز و خشک نگه داشتن محل برش جراحی برای پیشگیری از عفونت ضروری است.
- معاینات دورهای منظم : حتماً سالانه یا طبق نظر پزشک برای بررسی وضعیت پروتز عکس برداری و ویزیت شوید تا در صورت وجود مشکل زودتر درمان آغاز شود.
آیا درمان لق شدن پروتز زانو بدون جراحی امکان پذیر است ؟
درمان شل شدن پروتز زانو بدون جراحی محدود است و در اغلب موارد نیاز به مداخله جراحی وجود دارد. بر اساس منابع معتبر ارتوپدی و دستورالعمل های انجمن جراحان مفاصل (AAOS) ، اگر لق شدن ناشی از سایش تدریجی یا تحلیل استخوان باشد ، درمان غیر جراحی نمی تواند ثبات پروتز را بازگرداند ، زیرا اتصال مکانیکی بین پروتز و استخوان از بین رفته است. در برخی موارد خفیف که بیمار علائم زیادی ندارد یا شرایط عمومی او اجازه جراحی نمی دهد ، ممکن است اقدامات حمایتی مانند کاهش فعالیت های پر فشار ، استفاده از عصا یا واکر برای کاهش وزن روی مفصل ، مصرف داروهای ضد التهاب و فیزیوتراپی برای تقویت عضلات اطراف زانو به طور موقت به بهبود علائم کمک کند. اما این اقدامات درمان قطعی برای لق شدن پروتز زانو محسوب نمی شود و هدف اصلی آن کاهش درد و بهبود عملکرد نسبی است. در مواردی که لق شدن ناشی از عفونت باشد ، ابتدا درمان آنتی بیوتیکی تجویز می شود ، ولی در نهایت معمولاً نیاز به خارج کردن پروتز عفونی و تعویض آن وجود دارد. به همین دلیل اکثر متخصصان اتفاق نظر دارند که وقتی شل شدن قطعی پروتز تأیید شود ، تنها راه درمان پایدار ، جراحی تعویض مجدد مفصل است.
