بسیاری از والدین با نگرانی از زانو درد فرزندشان به مطب مراجعه می کنند. مادری که می گوید: «پسرم شب ها از شدت درد بیدار می شود و می گوید زانوهایش تیر می کشد.» یا پدری که از «درد زانوی دخترش بعد از دویدن در حیاط مدرسه» گلایه دارد. زانو درد در کودکان معمولا به رشد ، فعالیت های بدنی یا حتی مشکلات زمینه ای مربوط می شود اما نکاتی وجود دارد که کمتر به آن پرداخته شده است. برای مثال اختلالات عصبی-عضلانی خفیف می توانند خود را به شکل درد زانو نشان دهند یا حتی وضعیت نامناسب نشستن کودکان مثل نشستن به حالت W در دراز مدت فشار غیر طبیعی بر مفاصل وارد می کند. از سوی دیگر ، کمبود ویتامین D و B12 که امروزه در بسیاری از کودکان دیده می شود ، می تواند درد زانو را تشدید کند. بررسی دقیق الگوی درد ، وضعیت بدنی و رژیم غذایی کودک می تواند کمک کند تا به جای سرکوب علائم ، علت اصلی این مشکل شایع اما پیچیده را پیدا کنیم.
دلایل مختلف زانو درد در کودکان
- درد رشد : یکی از دلایل شایع زانو درد در کودکان ، دردهای رشدی است که معمولا در سنین ۳ تا ۱۲ سالگی رخ می دهد. این دردها بیشتر شب ها و در هر دو پا احساس می شوند ، بدون آنکه نشانه ای از التهاب یا آسیب وجود داشته باشد. علت دقیق آن مشخص نیست اما افزایش فعالیت روزانه می تواند آن را تشدید کند.
- آسیب های ناشی از فعالیت های ورزشی : کودکان فعال و ورزشکار ممکن است به دلیل دویدن ، پریدن یا ضربه های مکرر ، دچار درد زانو شوند. این درد معمولا به دلیل کشیدگی عضلات ، التهاب تاندون ها یا ضربه مستقیم به مفصل زانو ایجاد می شود. استفاده از کفش مناسب و استراحت کافی می تواند در کاهش این درد مؤثر باشد.
- نرمی کشکک زانو (کندرومالاسی) : در برخی کودکان ، کشکک زانو به درستی روی مفصل قرار نمی گیرد که باعث ساییدگی غضروف و ایجاد درد می شود. این مشکل معمولا هنگام بالا و پایین رفتن از پله ها یا نشستن طولانی مدت تشدید می شود. فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی برای بهبود عملکرد عضلات زانو کمک کننده هستند.
- صافی کف پا و مشکلات ساختاری : کودکانی که کف پای صاف دارند ، ممکن است فشار نامتقارنی روی زانوهایشان وارد شود که در طولانی مدت باعث درد شود. این وضعیت معمولا هنگام راه رفتن طولانی یا ایستادن زیاد بیشتر احساس می شود. استفاده از کفی های طبی و اصلاح سبک راه رفتن می تواند از شدت زانو درد در کودکان بکاهد.
- کمبود ویتامین D و B12 : کمبود ویتامین D می تواند منجر به ضعف استخوان ها و درد مفاصل از جمله زانو شود. همچنین کمبود ویتامین B12 در عملکرد اعصاب اختلال ایجاد کرده و دردهای غیرالتهابی در پاها و زانوها را تشدید می کند. تغذیه مناسب و مصرف مکمل های تجویزشده توسط جراح زانو می تواند این مشکل را برطرف کند.
- بیماری های روماتیسمی : برخی از کودکان به دلیل بیماری های خود ایمنی مانند آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانان (JIA) دچار التهاب مزمن مفاصل ، از جمله زانو ، می شوند. این درد معمولا همراه با تورم ، سفتی مفصل و کاهش دامنه حرکتی است. تشخیص و درمان زانو درد ، زود هنگام با داروهای ضد التهابی و فیزیوتراپی ضروری است.
- عفونت های مفصلی یا آرتریت سپتیک : در موارد نادر ، عفونت های باکتریایی می توانند مفصل زانو را درگیر کنند و باعث درد شدید ، تورم و تب شوند. این وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب می شود و نیاز به درمان فوری با آنتی بیوتیک و تخلیه مفصل دارد.
- سندرم ازگود-اشلاتر : این عارضه معمولا در کودکان فعال و نوجوانان در سنین رشد رخ می دهد و به دلیل کشیدگی تاندون کشکک روی استخوان ساق ایجاد می شود. درد معمولا در زیر کشکک زانو احساس می شود و با فعالیت های ورزشی تشدید می شود. استراحت ، کمپرس سرد و تمرینات کششی می توانند در بهبود آن مؤثر باشند.
- چاقی و اضافه وزن : افزایش وزن در کودکان می تواند فشار زیادی بر مفاصل زانو وارد کرده و درد مزمن ایجاد کند. این مشکل می تواند منجر به فرسایش تدریجی غضروف و افزایش خطر مشکلات مفصلی در آینده شود. کنترل وزن از طریق تغذیه سالم و فعالیت بدنی مناسب نقش مهمی در کاهش زانو درد در کودکان دارد.
- نشستن در وضعیت نامناسب : برخی کودکان هنگام نشستن ، پاهای خود را به شکل W قرار می دهند که این وضعیت می تواند در درازمدت باعث ضعف و کشیدگی غیرطبیعی عضلات زانو شود. این عادت همچنین می تواند بر الگوی راه رفتن کودک تأثیر بگذارد. اصلاح نحوه نشستن و تقویت عضلات ران و زانو می تواند از بروز مشکلات بعدی جلوگیری کند.
بهترین روش های درمان زانو درد در کودکان
- استراحت و کاهش فعالیت های سنگین : اگر زانو درد ناشی از ورزش یا فعالیت زیاد باشد ، استراحت دادن به پاها می تواند به کاهش التهاب و بهبود درد کمک کند. توصیه می شود کودک تا زمانی که درد کاهش یابد ، از انجام حرکات شدید مانند دویدن و پریدن خودداری کند.
- استفاده از کمپرس سرد و گرم : برای دردهای ناشی از التهاب یا آسیب های جزئی ، کمپرس سرد به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه چند بار در روز می تواند مفید باشد. برای کاهش اسپاسم عضلانی و بهبود گردش خون ، کمپرس گرم نیز ممکن است مؤثر باشد.
- تمرینات کششی و تقویتی : فیزیوتراپی و تمرینات مناسب برای تقویت عضلات اطراف زانو ، به ویژه عضلات چهارسر ران و همسترینگ ، می توانند به کاهش درد و بهبود وضعیت حرکتی کودک کمک کنند. این تمرینات همچنین به اصلاح مشکلاتی مانند نرمی کشکک زانو و صافی کف پا کمک می کنند.
- اصلاح وضعیت نشستن و راه رفتن : کودکانی که به صورت W شکل می نشینند یا هنگام راه رفتن پای خود را بیش از حد به داخل یا بیرون متمایل می کنند ، ممکن است در آینده دچار مشکلات زانویی شوند. اصلاح وضعیت نشستن و آموزش راه رفتن صحیح می تواند به پیشگیری از زانو درد در کودکان کمک کند.
- کاهش وزن در کودکان چاق : اضافه وزن فشار زیادی به مفاصل زانو وارد می کند و می تواند عامل اصلی درد زانو در برخی کودکان باشد. داشتن رژیم غذایی متعادل و افزایش فعالیت های کم فشار مانند شنا یا دوچرخه سواری می تواند به کاهش وزن و تسکین درد کمک کند.
- استفاده از کفش و کفی طبی مناسب : اگر زانو درد ناشی از صافی کف پا یا بدشکلی های پا باشد ، استفاده از کفی های طبی و کفش مناسب می تواند فشار روی زانو را کاهش دهد. این مورد به خصوص در کودکانی که درد ناشی از الگوی نادرست راه رفتن دارند ، بسیار مفید است.
- مصرف مکمل های ضروری : کمبود ویتامین D، کلسیم و B12 می تواند موجب ضعف استخوان ها و درد مفاصل شود. در صورتی که کودک دچار کمبود این مواد باشد ، پزشک ممکن است مکمل های غذایی مناسب را تجویز کند تا به استحکام استخوان ها و کاهش درد کمک کند.
- داروهای ضد التهابی در موارد ضروری : در صورتی که زانو درد کودک ناشی از التهاب باشد ، ممکن است پزشک داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن را توصیه کند. البته مصرف دارو باید با مشورت پزشک انجام شود و از مصرف خودسرانه پرهیز گردد.
- مشاوره با پزشک در موارد جدی : اگر زانو درد کودک طولانی مدت باشد ، با تورم یا تب همراه باشد ، یا باعث محدودیت در حرکت شود ، باید به پزشک مراجعه کرد. در برخی موارد ، ممکن است آزمایش های تصویربرداری یا بررسی های تخصصی مانند ارزیابی ارتوپدی یا روماتولوژی مورد نیاز باشد.
- فیزیوتراپی و توانبخشی در موارد شدید : در صورت وجود مشکلات ساختاری زانو ، آسیبهای مکرر یا بیماری های زمینه ای مانند آرتریت ، فیزیوتراپی تحت نظر متخصص می تواند به بهبود وضعیت مفصل و کاهش زانو درد در کودکان کمک کند. تمرینات تخصصی و تکنیک های درمانی مانند اولتراسوند یا درمان های دستی نیز می توانند مؤثر باشند.
