پیچ خوردگی زانو یکی از آسیب های شایع مفصل زانو است که معمولا بر اثر چرخش ناگهانی ، افتادن یا حرکات ورزشی نادرست رخ می دهد. در این حالت ، رباط های اطراف زانو بیش از حد کشیده یا پاره می شوند و باعث درد ، تورم و محدودیت حرکت می گردند. بسیاری از بیماران هنگام بروز این آسیب ، دچار نگرانی و ترس از پارگی رباط صلیبی یا نیاز به جراحی می شوند ؛ در حالی که بیشتر پیچ خوردگی ها با درمان مناسب و به موقع ، بدون نیاز به عمل جراحی زانو بهبود می یابند. احساس درد هنگام راه رفتن یا خم کردن زانو ، کبودی و تورم از علائم معمول این عارضه است. آشنایی با علائم ، روش های درمانی و زمان مناسب مراجعه به بهترین جراح و فوق تخصص زانو می تواند روند بهبود را سریع تر کند و از عوارض بعدی جلوگیری نماید. اگر به تازگی دچار درد یا پیچ خوردگی در زانو شده اید ، نگران نباشید ؛ با تشخیص دقیق توسط فوق تخصص زانو و رعایت مراقبت های لازم ، بازگشت به فعالیت های روزمره کاملا امکان پذیر است.
علائم پیچ خوردگی زانو
علائم این عارضه بسته به شدت آسیب خفیف ، متوسط یا شدید می تواند متفاوت باشد اما معمولا شامل موارد زیر است :
| علائم | توضیحات |
|---|---|
| درد ناگهانی در زانو | به ویژه هنگام چرخش ، راه رفتن یا خمکردن زانو احساس می شود. |
| تورم زانو | چند ساعت پس از آسیب ظاهر می شود و ممکن است با احساس گرما همراه باشد. |
| کبودی یا تغییر رنگ پوست | در اطراف مفصل زانو به علت خون ریزی خفیف زیرپوستی ایجاد می شود. |
| محدودیت در حرکت زانو | خم و راست کردن زانو دشوار یا دردناک می شود. |
| احساس بی ثباتی یا لق بودن زانو | بیمار ممکن است احساس کند زانو می لغزد یا تحمل وزن را ندارد. |
| صدای تق یا پارگی در لحظه آسیب | ممکن است هنگام پیچ خوردگی صدای تق یا کلیک شنیده شود. |
| درد هنگام لمس یا فشار دادن | بهویژه در ناحیه رباط های داخلی یا خارجی زانو دردناک است. |
راه های تشخیص پیچ خوردگی زانو
تشخیص پیچ خوردگی با ترکیبی از بررسی علائم ، معاینه فیزیکی و روش های تصویربرداری انجام می شود. هدف از تشخیص ، تعیین شدت آسیب و بررسی سلامت رباط ها ، تاندون ها و سایر ساختارهای زانو است.
- شرح حال و بررسی علائم : پزشک ابتدا درباره نحوه وقوع آسیب مثلا افتادن ، پیچیدن یا ضربه ناگهانی و علائم فعلی مثل درد ، تورم یا بی ثباتی زانو سوال می پرسد. این مرحله کمک می کند تا حد زیادی نوع آسیب مشخص شود.
- معاینه فیزیکی : جراح با لمس زانو ، بررسی دامنه حرکت و انجام تست های مخصوص رباط ها مثل تست لاچمن یا واروس/والگوس میزان کشیدگی یا پارگی رباط ها را می سنجد. در موارد خفیف ، زانو فقط متورم و دردناک است اما در آسیب های شدید ، بی ثباتی و حرکت غیرعادی احساس می شود.
- تصویربرداری تشخیصی : در مرحله تصویربرداری پیچ خوردگی زانو ، بسته به شدت آسیب از روش های مختلف استفاده می شود. امآرآی (MRI) دقیق ترین روش برای بررسی رباط ها ، تاندون ها و غضروف زانو است. رادیوگرافی (X-Ray) برای رد کردن شکستگی استخوان ها به کار می رود و سونوگرافی نیز در برخی موارد برای تشخیص سریع التهاب یا پارگی جزئی بافت های نرم استفاده می شود.
- تشخیص افتراقی : پزشک باید پیچ خوردگی را از آسیب های مشابه مانند پارگی رباط صلیبی ، پارگی منیسک یا آسیب غضروفی متمایز کند.
دلایل پیچ خوردگی زانو
این عارضه معمولا بر اثر حرکت ناگهانی یا غیرطبیعی مفصل ایجاد می شود و باعث کشیدگی یا پارگی رباط های نگهدارنده زانو می گردد. از مهم ترین دلایل آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- چرخش ناگهانی زانو هنگام ورزش یا تغییر جهت سریع ، به ویژه در فوتبال ، بسکتبال یا اسکی.
- افتادن یا لغزش روی زمین که باعث خم یا پیچ خوردن غیرعادی زانو می شود.
- برخورد مستقیم یا ضربه شدید به زانو در حین فعالیت های ورزشی یا تصادف.
- ضعف عضلات اطراف زانو یا گرم نکردن بدن قبل از ورزش که پایداری مفصل را کاهش می دهد.
- استفاده از کفش نامناسب یا سطح ناهموار هنگام راه رفتن یا دویدن.
- حرکات ناگهانی در حین بالا و پایین رفتن از پله یا بلند کردن اجسام سنگین.
در بیشتر موارد ، رعایت اصول حرکتی درست و تقویت عضلات پا می تواند از بروز پیچ خوردگی زانو پیشگیری کند.
درجات پیچ خوردگی زانو
پیچ خوردگی زانو بر اساس میزان کشیدگی یا پارگی رباط ها به سه درجه تقسیم می شود. در درجه اول ، رباط ها فقط کمی کشیده می شوند و درد و تورم خفیف است و معمولا با چند روز استراحت بهبود می یابد. در درجه دوم ، بخشی از رباط پاره می شود و درد ، تورم و محدودیت حرکتی بیشتری وجود دارد که نیاز به درمان و فیزیوتراپی دارد. در درجه سوم ، رباط به طور کامل پاره می شود و زانو بی ثبات شده ، راه رفتن دشوار می شود و اغلب به درمان تخصصی یا عمل جراحی زانو نیاز دارد.
روش پیشگیری از پیچ خوردگی زانو
برای پیشگیری از بروز این عارضه ، تقویت عضلات پا و حفظ انعطاف پذیری مفصل نقش مهمی دارد. انجام حرکات کششی و گرم کردن بدن قبل از ورزش ، استفاده از کفش مناسب با کفی استاندارد و پرهیز از فعالیت روی سطوح ناهموار از اقدامات اصلی محسوب می شود. حفظ وزن مناسب بدن نیز فشار وارد بر مفصل زانو را کاهش می دهد. افرادی که سابقه پیچ خوردگی زانو یا ضعف عضلات دارند ، بهتر است هنگام فعالیت از زانوبند حمایتی استفاده کنند. علاوه بر این ، یادگیری صحیح حرکات ورزشی و اجتناب از چرخش ناگهانی یا پریدن روی زانوی خم شده ، به کاهش خطر آسیب کمک می کند.
روش های درمان پیچ خوردگی زانو
پیچ خوردگی زانو بسته به شدت آسیب و شرایط فرد ، روش های مختلفی برای درمان دارد. هدف اصلی این درمان ها کاهش درد و تورم ، حفظ پایداری مفصل و بازگرداندن عملکرد طبیعی زانو است. در بسیاری از موارد ، ترکیبی از استراحت ، مراقبت خانگی ، داروها و فیزیوتراپی کفایت می کند اما در آسیب های شدید ممکن است نیاز به اقدامات تخصصی تر مانند جراحی باشد. انتخاب روش مناسب معمولا بر اساس معاینه پزشک و شدت آسیب تعیین می شود.
استراحت و کاهش فشار روی زانو
در پیچ خوردگی های خفیف ، استراحت مهم ترین مرحله است. کاهش فعالیت هایی که فشار روی زانو می آورد مانند دویدن یا خم و راست کردن زیاد ، به کاهش درد و تورم کمک می کند و روند بهبود رباط ها را تسریع می کند. استفاده از عصا یا محدود کردن وزن روی زانو در صورت لزوم توصیه می شود.
یخ درمانی
قرار دادن کمپرس یخ روی زانو به کاهش تورم و التهاب کمک می کند. بهتر است یخ را ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی محل آسیب قرار دهید و چندین بار در روز تکرار شود. یخ درمانی به تسکین درد نیز موثر است و در روزهای ابتدایی آسیب بسیار کارآمد است.
استفاده از زانوبند یا بانداژ
بستن زانوبند یا بانداژ الاستیک باعث حمایت از مفصل ، کاهش حرکت اضافی و پیشگیری از تشدید آسیب می شود. این روش به ویژه در آسیب های درجه دوم پیچ خوردگی زانو و برای بازگشت به فعالیت های روزمره یا ورزشی ایمن تر کاربرد دارد.
داروهای ضد التهاب و مسکن ها
برای کاهش درد و التهاب ، فوق تخصص زانو ممکن است داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن تجویز کند. مصرف این داروها با رعایت دوز مناسب ، تورم و درد را کاهش می دهد و بیمار راحت تر می تواند فعالیت های روزمره را انجام دهد.
فیزیوتراپی و تمرینات توان بخشی
تمرینات کششی ، تقویتی و تعادلی تحت نظر فیزیوتراپ باعث بازگرداندن دامنه حرکتی ، تقویت عضلات اطراف زانو و پیشگیری از آسیب مجدد می شود. این مرحله معمولا بعد از کاهش درد و تورم آغاز می شود و نقش کلیدی در بازگشت کامل عملکرد زانو دارد.
جراحی در موارد شدید
در پیچ خوردگی های درجه سوم زانو یا پارگی کامل رباط ها ، ممکن است نیاز به جراحی برای ترمیم رباط و بازگرداندن پایداری زانو باشد. این روش معمولا با فیزیوتراپی بعد از عمل زانو تکمیل می شود تا عملکرد زانو به سطح طبیعی باز گردد.
